حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَدُّويَهْ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ ثُوَيْرٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ قُبَاءَ عَنْ أَبِيهِ، وَكَانَ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَشْهَدَ الْجُمُعَةَ مِنْ قُبَاءَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا وَلاَ يَصِحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلاَ يَصِحُّ فِي هَذَا الْبَابِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْءٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " الْجُمُعَةُ عَلَى مَنْ آوَاهُ اللَّيْلُ إِلَى أَهْلِهِ " . وَهَذَا حَدِيثٌ إِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ إِنَّمَا يُرْوَى مِنْ حَدِيثِ مُعَارِكِ بْنِ عَبَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ . وَضَعَّفَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيَّ فِي الْحَدِيثِ . قَالَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ عَلَى مَنْ تَجِبُ الْجُمُعَةُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ تَجِبُ الْجُمُعَةُ عَلَى مَنْ آوَاهُ اللَّيْلُ إِلَى مَنْزِلِهِ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ تَجِبُ الْجُمُعَةُ إِلاَّ عَلَى مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Süveyr, Kubâ halkından bir adamdan, o da Nebi (sallallahü aleyhi ve sellem)’in ashabından olan babasından rivâyet ettiğine göre, babası şöyle demiştir: “Nebi (sallallahü aleyhi ve sellem) bize Kubâ’dan Cumaya katılmamızı emretti.” Ebû Hüreyre’den bu konuda yine bir hadis rivâyet edilmiştir ve sahih değildir. Ebû Îsâ şöyle demiştir: Bu hadisi sadece bu şekliyle bilmekteyiz. Bu konuda Nebi (sallallahü aleyhi ve sellem)’den sahih bir hadis rivâyet edilmemiştir. Ebû Hüreyre’den, Nebi (sallallahü aleyhi ve sellem)’in şöyle buyurduğu da rivâyet edilmiştir: “Cuma, gece bastırmadan ailesine dönebilen kimseye gereklidir.” Bu hadisin senedi zayıftır. Hadis, yalnızca Muârik b. Abbâd’ın Abdullah b. Saîd el-Makburî’den rivâyeti yoluyla gelmektedir. Yahyâ b. Saîd el-Kattân, Abdullah b. Saîd el-Makburî’yi hadis konusunda zayıf saymıştır. İlim adamları Cumanın kimlere gerekli olduğu konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bir kısmı, gece bastırmadan evine dönebilen kimseye Cumanın gerekli olduğunu söylemiştir. Bir kısmı ise Cumanın yalnızca ezanı işiten kimseye gerekli olduğunu söylemiştir. Şâfiî, Ahmed ve İshâk’ın görüşü de budur.