حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ الْحَضْرَمِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ . قَالَ قُلْتُ لأَنَسٍ كَمْ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ قَالَ عَشْرًا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ أَقَامَ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ تِسْعَ عَشْرَةَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَنَحْنُ إِذَا أَقَمْنَا مَا بَيْنَنَا وَبَيْنَ تِسْعَ عَشْرَةَ صَلَّيْنَا رَكْعَتَيْنِ وَإِنْ زِدْنَا عَلَى ذَلِكَ أَتْمَمْنَا الصَّلاَةَ . وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَقَامَ عَشَرَةَ أَيَّامٍ أَتَمَّ الصَّلاَةَ . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَقَامَ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا أَتَمَّ الصَّلاَةَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ . وَرُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّهُ قَالَ إِذَا أَقَامَ أَرْبَعًا صَلَّى أَرْبَعًا . وَرَوَى عَنْهُ ذَلِكَ قَتَادَةُ وَعَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ . وَرَوَى عَنْهُ دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ خِلاَفَ هَذَا . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ بَعْدُ فِي ذَلِكَ فَأَمَّا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ فَذَهَبُوا إِلَى تَوْقِيتِ خَمْسَ عَشْرَةَ وَقَالُوا إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ خَمْسَ عَشْرَةَ أَتَمَّ الصَّلاَةَ . وَقَالَ الأَوْزَاعِيُّ إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ أَتَمَّ الصَّلاَةَ . وَقَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ أَرْبَعَةٍ أَتَمَّ الصَّلاَةَ . وَأَمَّا إِسْحَاقُ فَرَأَى أَقْوَى الْمَذَاهِبِ فِيهِ حَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لأَنَّهُ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ تَأَوَّلَهُ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَجْمَعَ عَلَى إِقَامَةِ تِسْعَ عَشْرَةَ أَتَمَّ الصَّلاَةَ . ثُمَّ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ عَلَى أَنَّ الْمُسَافِرَ يَقْصُرُ مَا لَمْ يُجْمِعْ إِقَامَةً وَإِنْ أَتَى عَلَيْهِ سِنُونَ .
Enes b. Mâlik (r.a.)’den rivâyete göre şöyle demiştir: “Rasûlullah (s.a.v.) ile birlikte Medîne’den Mekke’ye yola çıktık; namazı iki rek’at kıldı.” Yahyâ b. Ebî İshâk el-Hadramî diyor ki: Enes’e, “Rasûlullah (s.a.v.) Mekke’de kaç gün kaldı?” dedim. “On gün” dedi. Tirmîzî: Bu konuda İbn Abbâs ve Câbir’den de hadis rivâyet edilmiştir. Enes hadisi hasen sahihtir. İbn Abbâs’tan, Rasûlullah (s.a.v.)’in bazı yolculuklarında on dokuz gün kaldığı ve namazı iki rek’at kıldığı rivâyet edilmiştir. İbn Abbâs şöyle demiştir: “Biz on dokuz güne kadar kaldığımızda namazı iki rek’at kılar, bundan fazla kaldığımızda ise namazı tam kılarız.” Ali’den, “Kim on gün kalırsa namazı tam kılar” dediği rivâyet edilmiştir. İbn Ömer’den, “Kim on beş gün kalırsa namazı tam kılar” dediği rivâyet edilmiştir. Ondan on iki gün şeklinde de rivâyet edilmiştir. Saîd b. Müseyyeb’den, “Dört gün kaldığında namazı dört rek’at kılar” dediği rivâyet edilmiştir. Bunu ondan Katâde ve Atâ el-Horasânî rivâyet etmişlerdir. Dâvûd b. Ebî Hind ise ondan bunun aksini rivâyet etmiştir. İlim ehli daha sonra bu konuda ihtilaf etmiştir. Süfyân es-Sevrî ve Kûfe ehli süreyi on beş gün olarak belirlemiş ve “On beş gün kalmaya kesin olarak niyet ederse namazı tam kılar” demişlerdir. Evzâî, “On iki gün kalmaya kesin olarak niyet ederse namazı tam kılar” demiştir. Mâlik b. Enes, Şâfiî ve Ahmed ise “Dört gün kalmaya kesin olarak niyet ederse namazı tam kılar” demişlerdir. İshâk’a gelince, bu konudaki görüşlerin en kuvvetlisi olarak İbn Abbâs’ın hadisini kabul etmiş ve şöyle demiştir: “Çünkü o bunu Rasûlullah (s.a.v.)’den rivâyet etmiş, ardından Rasûlullah (s.a.v.)’den sonra onu yorumlayarak on dokuz gün kalmaya kesin olarak niyet edenin namazı tam kılacağını söylemiştir.” İlim ehli, yolcunun bir yerde kalmaya kesin olarak niyet etmediği sürece, aradan yıllar geçse bile namazı kısaltacağı hususunda ittifak etmiştir.