حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ حُرًّا فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . هَكَذَا رَوَى هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ عَبْدًا . وَرَوَى عِكْرِمَةُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ رَأَيْتُ زَوْجَ بَرِيرَةَ وَكَانَ عَبْدًا يُقَالُ لَهُ مُغِيثٌ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالُوا إِذَا كَانَتِ الأَمَةُ تَحْتَ الْحُرِّ فَأُعْتِقَتْ فَلاَ خِيَارَ لَهَا وَإِنَّمَا يَكُونُ لَهَا الْخِيَارُ إِذَا أُعْتِقَتْ وَكَانَتْ تَحْتَ عَبْدٍ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَرَوَى الأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ حُرًّا فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى أَبُو عَوَانَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قِصَّةِ بَرِيرَةَ قَالَ الأَسْوَدُ وَكَانَ زَوْجُهَا حُرًّا . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنَ التَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ .
Âişe’den rivâyete göre: “Berîre’nin kocası hür idi. Buna rağmen Rasûlullah Berîre’yi muhayyer bıraktı.” Ebû Îsâ dedi ki: Âişe’nin hadisi hasen sahihtir. Hişâm da babasından, o da Âişe’den aynı şekilde rivâyet etmiş; Âişe, “Berîre’nin kocası köle idi” demiştir. İkrime, İbn Abbâs’tan şöyle rivâyet etmiştir: “Berîre’nin kocasını gördüm; Muğîs denilen bir köleydi.” İbn Ömer’den de bu şekilde rivâyet edilmiştir. İlim ehlinden bazılarının uygulaması buna göredir. Onlar şöyle demişlerdir: Cariye hür bir erkeğin nikâhı altındayken azat edilirse muhayyerlik hakkı yoktur. Muhayyerlik hakkı ancak köle bir erkeğin nikâhı altındayken azat edilmesi durumunda vardır. Şâfiî, Ahmed ve İshak’ın görüşü budur. A‘meş, İbrahim’den, o Esved’den, o da Âişe’den şöyle rivâyet etmiştir: “Berîre’nin kocası hür idi. Rasûlullah Berîre’yi muhayyer bıraktı.” Ebû Avâne de bu hadisi A‘meş’ten, o İbrahim’den, o Esved’den, o da Âişe’den Berîre kıssası hakkında rivâyet etmiş; Esved, “Kocası hür idi” demiştir. Tâbiînden ve onlardan sonra gelen ilim ehlinden bazılarının uygulaması buna göredir. Süfyân es-Sevrî ile Kûfe ehlinin görüşü de budur.