حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، أَنَّ جَيْشًا، مِنْ جُيُوشِ الْمُسْلِمِينَ كَانَ أَمِيرَهُمْ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ حَاصَرُوا قَصْرًا مِنْ قُصُورِ فَارِسَ فَقَالُوا يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَلاَ نَنْهَدُ إِلَيْهِمْ قَالَ دَعُونِي أَدْعُهُمْ كَمَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُوهُمْ . فَأَتَاهُمْ سَلْمَانُ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّمَا أَنَا رَجُلٌ مِنْكُمْ فَارِسِيٌّ تَرَوْنَ الْعَرَبَ يُطِيعُونَنِي فَإِنْ أَسْلَمْتُمْ فَلَكُمْ مِثْلُ الَّذِي لَنَا وَعَلَيْكُمْ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْنَا وَإِنْ أَبَيْتُمْ إِلاَّ دِينَكُمْ تَرَكْنَاكُمْ عَلَيْهِ وَأَعْطُونَا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَأَنْتُمْ صَاغِرُونَ . قَالَ وَرَطَنَ إِلَيْهِمْ بِالْفَارِسِيَّةِ وَأَنْتُمْ غَيْرُ مَحْمُودِينَ . وَإِنْ أَبَيْتُمْ نَابَذْنَاكُمْ عَلَى سَوَاءٍ . قَالُوا مَا نَحْنُ بِالَّذِي نُعْطِي الْجِزْيَةَ وَلَكِنَّا نُقَاتِلُكُمْ . فَقَالُوا يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَلاَ نَنْهَدُ إِلَيْهِمْ قَالَ لاَ . فَدَعَاهُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ إِلَى مِثْلِ هَذَا ثُمَّ قَالَ انْهَدُوا إِلَيْهِمْ . قَالَ فَنَهَدْنَا إِلَيْهِمْ فَفَتَحْنَا ذَلِكَ الْقَصْرَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَالنُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . وَحَدِيثُ سَلْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ . وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ أَبُو الْبَخْتَرِيِّ لَمْ يُدْرِكْ سَلْمَانَ لأَنَّهُ لَمْ يُدْرِكْ عَلِيًّا وَسَلْمَانُ مَاتَ قَبْلَ عَلِيٍّ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى هَذَا وَرَأَوْا أَنْ يُدْعَوْا قَبْلَ الْقِتَالِ وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِنْ تُقُدِّمَ إِلَيْهِمْ فِي الدَّعْوَةِ فَحَسَنٌ يَكُونُ ذَلِكَ أَهْيَبَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ دِعْوَةَ الْيَوْمَ . وَقَالَ أَحْمَدُ لاَ أَعْرِفُ الْيَوْمَ أَحَدًا يُدْعَى . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ يُقَاتَلُ الْعَدُوُّ حَتَّى يُدْعَوْا إِلاَّ أَنْ يَعْجَلُوا عَنْ ذَلِكَ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ فَقَدْ بَلَغَتْهُمُ الدَّعْوَةُ .
Ebû’l-Bahterî’den rivâyet edilmiştir: Selmân-ı Fârisî’nin komutanı olduğu İslâm ordularından biri, İran kalelerinden birini kuşattı. Askerler Selmân’a: “Ey Ebû Abdullah! Onlara karşı taarruza geçmeyecek miyiz?” dediler. Selmân: “Bırakın beni; Rasûlullah (s.a.v.)’den işittiğim gibi onları davet edeyim” dedi. Sonra kalenin içindeki insanlara giderek şöyle konuştu: “Ben de sizden biriyim, İranlıyım. Arapların bana itaat ettiklerini görüyorsunuz. Eğer Müslüman olursanız bizim sahip olduğumuz haklara sahip olur, bizim yükümlü olduğumuz şeylerle yükümlü olursunuz. Eğer dininizden başkasını kabul etmezseniz sizi dininiz üzere bırakırız; ancak boyun eğmiş olarak kendi elinizle bize cizye verirsiniz.” Onlara Farsça olarak, “Övülecek bir durumda olmayarak” dedi. “Bunu da kabul etmezseniz sizinle eşit şartlarda savaşırız.” Onlar: “Biz cizye vermeyiz, aksine sizinle savaşırız” dediler. Bunun üzerine askerler Selmân’a: “Ey Ebû Abdullah! Onlara karşı taarruza geçmeyecek miyiz?” dediler. Selmân: “Hayır” dedi. Onları üç gün boyunca aynı şeylere davet etti, sonra askerlere: “Onlara taarruz edin” dedi. Biz de taarruz ettik ve sonunda o kaleyi fethettik. Bu konuda Büreyde, Nu‘mân b. Mukarrin, İbn Ömer ve İbn Abbâs’tan da hadis rivâyet edilmiştir. Selmân’ın hadisi hasendir; onu yalnız Atâ b. Sâib’in rivâyetinden bilmekteyiz. Muhammed’den işittim, şöyle diyordu: “Ebû’l-Bahterî, Ali’ye yetişmediği için Selmân’a da yetişmemiştir; çünkü Selmân, Ali’den önce vefat etmiştir.” Rasûlullah (s.a.v.)’in ashabından bazı ilim ehli bu görüşü benimsemiş ve düşmanın savaştan önce davet edilmesini uygun görmüştür. İshâk b. İbrahim’in görüşü de budur. Şöyle demiştir: “Onlara önceden davette bulunulursa güzel olur; bu daha heybetli olur.” Bazı ilim adamları ise: “Bugün davete gerek yoktur” demiştir. Ahmed: “Bugün davet edilecek bir kimse bilmiyorum” demiştir. Şâfiî ise: “Düşman, davet edilinceye kadar kendisiyle savaşılmaz. Ancak buna fırsat vermeden acele ederlerse ve davet yapılmazsa, davet zaten kendilerine ulaşmıştır” demiştir.