حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا أَبُو سِنَانٍ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ يَعْمَلُ الْعَمَلَ فَيُسِرُّهُ فَإِذَا اطُّلِعَ عَلَيْهِ أَعْجَبَهُ ذَلِكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَهُ أَجْرَانِ أَجْرُ السِّرِّ وَأَجْرُ الْعَلاَنِيَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَاهُ الأَعْمَشُ وَغَيْرُهُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَأَصْحَابُ الأَعْمَشِ لَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ إِذَا اطُّلِعَ عَلَيْهِ فَأَعْجَبَهُ فَإِنَّمَا مَعْنَاهُ أَنْ يُعْجِبَهُ ثَنَاءُ النَّاسِ عَلَيْهِ بِالْخَيْرِ لِقَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أَنْتُمْ شُهَدَاءُ اللَّهِ فِي الأَرْضِ " . فَيُعْجِبُهُ ثَنَاءُ النَّاسِ عَلَيْهِ لِهَذَا لِمَا يَرْجُو بِثَنَاءِ النَّاسِ عَلَيْهِ فَأَمَّا إِذَا أَعْجَبَهُ لِيَعْلَمَ النَّاسُ مِنْهُ الْخَيْرَ لِيُكْرَمَ عَلَى ذَلِكَ وَيُعَظَّمَ عَلَيْهِ فَهَذَا رِيَاءٌ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا اطُّلِعَ عَلَيْهِ فَأَعْجَبَهُ رَجَاءَ أَنْ يُعْمَلَ بِعَمَلِهِ فَيَكُونَ لَهُ مِثْلُ أُجُورِهِمْ فَهَذَا لَهُ مَذْهَبٌ أَيْضًا .
Ebû Hüreyre’den rivayete göre şöyle demiştir: Bir adam, “Ey Allah’ın Resûlü! Bir kimse bir amel işler ve onu gizler; fakat yaptığı öğrenilince bu onun hoşuna gider” dedi. Resûlullah şöyle buyurdu: “Onun için iki mükâfat vardır: Gizlilik mükâfatı ve açıklık mükâfatı.” Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis hasen gariptir. A‘meş ve başkaları bu hadisi Habîb b. Ebî Sâbit’ten, o da Ebû Sâlih’ten, Peygamber’den mürsel olarak rivayet etmişlerdir. A‘meş’in arkadaşları bu rivayette Ebû Hüreyre’yi zikretmemişlerdir. Ebû Îsâ dedi ki: Bazı ilim adamları bu hadisi şöyle açıklamışlardır: Yaptığı öğrenilince bunun hoşuna gitmesinin anlamı, insanların kendisini hayırla övmesinden hoşlanmasıdır. Çünkü Peygamber, “Sizler Allah’ın yeryüzündeki şahitlerisiniz” buyurmuştur. İnsanların övgüsü sebebiyle umduğu şeyden dolayı bu övgü hoşuna gider. Fakat insanların kendisindeki hayrı bilmeleri, bu yüzden kendisine ikram etmeleri ve saygı göstermeleri için bundan hoşlanırsa bu riyadır. Bazı ilim adamları da şöyle demişlerdir: Yaptığı öğrenilince, başkalarının da kendisi gibi amel etmelerini ve onların sevaplarının bir benzerinin kendisine verilmesini umduğu için bu durum hoşuna giderse, bu da hadisin başka bir açıklamasıdır.